Żyję tu i teraz i nie jest mi wszystko jedno co się dzieje wokół mnie . To moje subiektywne spojrzenie na Rzeczypospolite ...
Blog > Komentarze do wpisu

Wigilia w czasach II RP

Z "Przewodnika Katolickiego" z 28 grudnia 1930 roku

Zwyczaje i obrzędy ludowe w Będziemyślu, pow.ropczycki, woj.krakowskie

W dzień wigilijny już przed świtem zrywają się wszyscy z posłania, wierząc, że "kto w wiliję wstaje raniuśko, ten tyz wcas bedzie wstawał bez caluśki rok ..." . Wszyscy pilnie i ochoczo zabierają sie do pracy, bo tak pójdzie im ona przez cały rok, a co się w tym dniu przydarzy, tak też dziać się będzie przez wszystkie następne dni do następnej wiliji.... Od samego ranka panuje wielki ruch w chatach. Gosposie z córeczkami pieką "podpłomyki" na śniadanie dla domowników, z białej "kupnej" mąki pieką placki, kukiełki, a z domowej - chleby na cały tydzień. Gospodarz z chłopcami lub parobkiem rąbie drzewo, rżnie sieczkę na trzy dni. Wszyscy poszczą cały dzień, a nawet "suszą" o kawałku chleba, lub o pieczonych ziemniakach - aż do wieczerzy....
Gdy gospodyni upora sie z plackami, zaczyna gdzieś koło "połednia" warzyć po trochu z każdej potrawy, jakiej w ciągu roku będą używać.
Południowego jadła, - obiadu - dziś niema, więc apetyty "zaostrzone" po jałowem, suchem śniadaniu i wszystko z utęsknieniem oczekuje tradycyjnej wigilijnej wieczerzy, na która przecie mają przybyć "kumowie", najbliżsi krewni i sąsiedzi.
Skoro się ściemni i pierwsza gwiazda ukaże się na niebie, wnosi gospodarz do izby snopek owsa, wiązkę słomy i siana. Snopek owsa stawia w kacie izby, siano kładzie na stół, który "gospoś" nakrywa obrusem; część siana rzuca pod stół. Dziewczęta tymczasem kończą starannie zamiatanie izby, boc przez następny dzień święta Bożego Narodzenia nie wolno będzie ruszać miotły.
Przed "pośnikiem" wszyscy wymyci i wypucowani klęcząc odmawiają pacierz i proszą Boga, by im raczył błogosławić w pracy przez cały rok. Gdy się zjawią zaproszeni goście, łamią sie wszyscy w milczeniu opłatkiem, życząc sobie szczęścia, zdrowia, "fortuny, a po śmierci niebieskiej korony" i doczekania drugiej wiliji ....
Dejsze nam, Boże, scęśliwie dockać drugie wilije i drugiego Bożego Narodzenia - odzywa się poważnie głowa rodziny.
- O, dej-ze nom, dej - dorzuca babunia-staruszka.
Wszyscy zasiadają do stołu - do postniku; jedynie małe dziecięta - z łyżkami w rękach stoja przy stole (...)
"Pośnik" wigilijny składać się musi ze wszystkich potraw, które się jada cały rok. A każdy je powoli, z rozwagą i namaszczeniem pewnem, boć to przecie nie zwykła wieczerza, ale rodzaj uroczystego obrządku ludowego. I przynosi skrzetna mamusia - z kuchni - "z blachy" miske za miską, z któej wszyscy społęm, w zgodzie zajadać mają. A więc najpierw barszcz z grzybami, potem ziemniaki lnianym olejem namszczone, następnie kapusta z grochem, paluszki z olejem, fasola, pęcak z jabłkami suszonemi, kaszą jaglaną, kluski, kasza hreczana z ugotowanemi śliwkami suszonemi, pierogi z kapustą, lub z powidłem.
Zaczynając "pośnik" - mówi gospodarz domu:
- Wilcku, wilcku, chodź-ze do pośnicku ! Jak nie przyjdzies dzisioj, to nie przychodź nigdy.
Gdy jedzą kapustę, gospodarz bierze za głowę najbliżej siedzącego, mówiąc: "Składaj się kapustko, składaj, byś tako urosła, jak głowa człowieka". To samo robią i inni domownicy między sobą. Kiedy zajedzą groch, pociagaja się za włosy, mówiąc: "Wij się, grosku, wij" - lub - "wiąz się grosku, wiąz". Podczas jedzenia kaszy jaglanej, uderzają się lekko po głowach, móiąc: "Kiść się, proso, kiść!". Gdy jedzą ziemniaki, mówią: "Ródźcie się, ziemniocki, ródźcie !". Przy jedzeniu zaś potraw mącznych mówią: "Pleń sie, zboze, pleń!".
Wzięła mamusia miskę ze stołu - a z nią i kawałek opłatka, podłozonego umyślnie pod miskę.
- O, widzis, staro - mówi ojciec - plenie będzie proso, bo sie przylepiuł opłatek do miski.
- A zimnioki tyz plenie bedą - odzywa się mały Wojtuś - bo jaze dwa kawołecki opłatka przylepiły sie.
- A - nie dziwota - mówi Marysia - bo mądry Wojtuś pośliniuł pewnikiem opłatek.
- A juści - wtrąca się Kasia Wilczeńsconka - ma dużo śliny w gambie, bo napiuł się wody podczas pośniku i teraz do bedzie bez cały rok zgaga paliła.
- Nie baj baja - mói rozsądny ojciec. Nie wywołuj wilka z lasu - przemawia od "blachy" matka. Zakolendujcie co - to bendzie lepiej. I poważnym głosem zaczyna ojciec kolędę: Wśród nocnej ciszy ....
Po skończonej wieczerzy i pacierzu zasiadają na ławach i zaczynają śpiewać przepiękne kolędy i pastorałki. Babcia wzięła do ręki kantyczkę i jęła śpiewać z wnuczętami jedną po drugim pastorałkę, aż jej głos zachrypł.
Dziewczęta jakoś nie mogą usiedzieć na miejscu, toz wybiegają na podwórko i nadsłuchują; z której strony pies zaszczeka, z tej strony przyjdzie chłopieć przeznaczony na męża. Gospodarz zaś lub jego synowie robią wróżby: rzucają ździebłą żytniej słomy na pułap - za tragarz; ile ździebeł słomy zatrzyma się za tragarzem, tyle kop żyta będzie w przyszłym roku.
Potem wychodzą do sadu owocowego. Parobek, idąc naprzód, uderza siekierą w drzewo i zapytuje się: - "Bedzies rodzić cy nie, bo cie zetne ?" - Drugi zaś, idąc za nim, odpowiada: "Oj, nie ścinaj go tyz, bo jesce bedzie rodziło", - i obwiązują drzewo powrósłem, aby silniej owocowało. Inni zaś znów obsypują drzewo makiem, aby tyle owoców było na niem, ile ziarnek maku ...

Ks. Jan Wacławski

Czasem fajnie jest zobaczyć, jak to kiedyś bywało, szczególnie w kontraście z współczesną komercją.

Wszystkim życzę, aby w te Święta Bożego Narodzenia znaleźli to, co dla nich najważniejsze. I aby to trwało jak najdłużej....

niedziela, 24 grudnia 2017, marzatela
Tagi: wigilia







Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
2017/12/26 09:56:51
Kiedyś czytałem opis powiatu krośnieńskiego napisany przez jakiegoś biskupa gdzieś na przełomie XIX-XX wieku. Przy jednej wiosce jego eminencja załamał się nad upadkiem i ciemnotą, bo doszło do tego, że we wsi Żyd po kolędzie chodzi.
-
2017/12/27 11:07:22
Pamiętam niebywale liczną wigilię z 64 r. Matka próbowała zintegrować kresowe i mazowieckie odłamy rodziny i na prezenty my dzieciaki musieliśmy czekać irytująco długo, bo najpierw musiały być odprawione rozmaite tradycyjne celebry i gusła. Ślad po tym zaginął w większości. To był zresztą pierwszy rok, w którym naprawdę ci ludzie mogli odreagować wojenną nędzę. W kuchni królowała księga przywieziona z Grodna pt. "Oszczędna kuchnia". Przepisy zaczynały się tam od: "weź jednego wołu i dwie kopy jaj dużych..."
-
Gość: Adams, *.wagrowiec.vectranet.pl
2017/12/29 15:48:17
Mam wrażenie że kiedyś ludzie bardziej doceniali święta, spotykali się ze znajomymi,
rodziną, teraz tak co raz mniej tej tradycji.
__________
Mam Pytanie
-
2017/12/31 12:51:45
@Kmat
Dobre :)
-
2017/12/31 12:53:17
@Starszy
Jakiś urok to jednak miało. Te zwyczaje nadawały klimat, tak różny od współczesnej konsumpcji.
-
2017/12/31 12:53:36
@Adams
Jesteśmy za bardzo zabiegani?
-
2018/01/02 08:56:28
Dobry wpis. Faktycznie, święta w tamtych czasach miały jakiś większy klimat ;) Teraz wszyscy się śpieszą i nastawiają właśnie na konsumpcję.
-
2018/01/05 10:45:32
Dokładnie. Dzisiejsze czasy są jakieś bez ducha. Wpis na rzeczy bardzo ;)
Skupdługów
-
2018/01/08 13:38:08
Ciekawe w ilu rodzinach dziś przed wigilią cała rodzina mówi modlitwę. Dobry wpis podsumowujący stare czasy. Ale to chyba przez ilość możliwości zaniedbujemy takie proste sprawy.
innowacyjnanaukaebiznesu.pl
-
2018/01/10 14:44:11
Ciekawy post :)
-
2018/01/15 08:29:14
Wiadome jest że kiedyś święta wyglądały całkiem inaczej i osobiście chciałbym przezyc takie swieta z np 1940 roku
-
2018/01/23 08:46:26
Bardzo ciekawy wpis. Nie miałem pojęcia jak to kiedyś wyglądało :)
-
2018/02/13 09:08:29
Jak się to tak czyta to aż się chce docenić bardziej obecne czasy.. interesujący wpis, bardzo. Pozdrawiam!
KGK-Reklama
-
Gość: Anna, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2018/02/21 12:45:56
Wątpie że ktoś chciałby przeżyć wigilię w 1940 roku :D Kogoś tutaj fantazja poniosła.
__________
rachunkowoscdlaciebie.wordpress.com/
-
2018/02/22 09:30:30
Czemu? Wigilia mogła wyglądać nawet lepiej niż dzisiaj, fakt wojny tylko dodawał klimatu
_____
echometer.com/UserProfile/tabid/61/userId/366089/Default.aspx
-
2018/02/22 09:53:18
Ciekawa historia i nic więcej, fajnie przeczytać ale po za tym to by było na tyle :D
-
2018/02/23 14:50:03
Chyba jednak się cieszę, że nie żyłem w tamtych czasach :P
-
2018/02/26 13:39:31
Bardzo ciekawy wpis. Niemniej też się cieszę, że nie żyję w tamtych czasach.
-
2018/02/28 12:26:29
Wtedy to dopiero ludzie mieli ciężko jak niczego nie było...
-
2018/02/28 13:41:51
Bardzo ciekawe czasy to były. Nic nie było, a wszyscy zadowoleni.
-
2018/03/05 14:38:27
Myślę że nie ma tutaj za duzo do porównywania jeśli chodzi o takie święta a o te co kiedyś :P
-
2018/03/07 09:14:18
Gdyby nie obecny rząd można by się na prawdę cieszyć z obecnej codzienności bo jednak tamte czasy były srogie i ciężkie ;)
Miglo
-
2018/03/07 15:26:22
Podoba mi się ten post, pomyślałem sobie jak to kiedyś mogło wyglądać i nie wiem co bym wolała.
-
2018/03/14 09:14:03
No kiedyś przynajmniej ludzie jakoś świętowali to itp. a teraz tylko wydaje się kupe pieniędzy na jedzenie i ta atomsfera taka sztuczna i wszystko jest inne. Kiedyś te wigilie były lepsze.
_______________
a href=http://przejrzyste-podatki.pl/przejrzyste-podatki.pl/
-
2018/03/16 09:55:47
Czasy się zmieniają i to nieuniknione. Tradycja świąt zanika, i nie zdziwię się jak za kilka lat będzie to spłycone do wręczenia sobie prezentów, kolacji i rozejścia się do swoich domów ;)
-
2018/03/16 10:03:56
Też mi się wydaje że młodzi ludzie teraz coraz mniej przykładają wagę do tradycji i wspólnego, rodzinnego spędzania świąt ;)
-
2018/03/16 10:05:07
Typowa rozmowa, aż przyjemnie czyta się post :)
-
2018/03/16 10:08:44
Gdzie ty widzisz rozmowę maurins ? To raczej opowiadanie :D
-
2018/03/16 15:13:59
Piękna kiedyś byłą wigilia, piękna tradycja którą trzeba kultywować ;)
-
Gość: Adam, *.syriusz.net.pl
2018/03/17 17:56:27
To były bardzo ciekawe czasy. Niemniej cieszę się, że nie przyszło mi w nich żyć.
__________________
www.regalset.pl/
-
2018/03/19 10:30:56
Teraz wszystsko jest przeliczane na pieniądze w Księgowości niestety takie czasy, ale odchodzimy już od tej staropolskiej tradycyjnej wigilii widzę że coraz częściej się tak zdarza.
-
2018/03/19 11:28:23
Fajnie jakbyś kilka zdjęć dodawał zawsze bo od razu lepiej idzie sobie wyobrazić..
-
2018/03/21 13:24:05
Prawda jest taka że takie święta jak boże narodzenie i całą atmosferę świąt zniszczył postęp..
-
2018/03/30 13:47:44
No cóż, czasy się zmieniają ;)
Podatkowy
-
Gość: Piotr, *.syriusz.net.pl
2018/03/31 12:03:17
Bardzo ciekawe czasy to były jednak.
__________________
Call4
-
2018/04/03 08:41:33
Czasy może ciekawe, ale jak niektórzy mogą mówić że dobre, skoro nic nie było :O
__________
FROGUT PLASTICS
-
2018/04/03 09:37:03
Super
-
2018/04/03 10:50:06
No jak dla mnie nie jest źle przecież każy może zrobić swoją wigile czy wesele czy cokolwiek tak jak chce jak chce po staropolsku jak kiedyś było to przecież może to zrobić ale większość i tak wybiera nowoczesne style bo są zdecydowanie ładniejsze i lepsze.
________________
Alfabet Prawa
-
2018/04/03 15:33:27
Bardzo ciekawe czasy to były. Aż czasami trudno uwierzyć w to co się działo.
_________________
atelienieruchomosci.pl/
-
2018/04/04 08:25:34
Kiedyś było zdecydowanie ciężej..
_______________
Litery3D
-
2018/04/04 10:47:06
No na pewno. Nic nie było prawie i trzeba sobie było radzić.
___________________
www.drd.pl/
-
2018/04/05 11:09:39
Ale jakoś wszyscy dawali radę i dobrze było.
____________________
New Pack Core
-
Gość: Maciej, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2018/04/05 13:09:51
Na szczęście mamy już IV RP i postęp technologiczny do nas dotarł...

___________________
wentana.pl
-
2018/04/07 19:05:07
To były bardzo ciekawe czasy. Znam je tylko z opowieści niestety.
________________________
format.wroclaw.pl/
-
2018/04/09 13:13:39
Myślę, że nie ma czego żałować ;)
________________________
www.fxmeble.pl/
-
2018/04/09 13:48:54
Też mi się tak wydaje. Bieda i nic nie było.
____________________
www.najtanszeogrzewanie.pl
-
2018/04/10 13:20:05
Super wpis :)
-
2018/04/10 13:59:16
Ktoś by pewnie teraz powiedział "kiedyś to było" a według mnie aktualne czasy są lepsze niż te stare. Być może teraz te młode pokolenie nie wyobraża sobie życia bez aktualnych udogodnień i dlatego tak jest ;)
__________
eventforyou.pl
-
Gość: Piotr, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2018/04/11 08:28:52
Bardzo ciekawy wpis. Przynajmniej tak mogę się czegoś dowiedzieć o dawnych czasach.
________________
goistria.eu/
-
2018/04/11 09:26:28
Niezła lekcja historii. Czekam na kolejne :)












ministat liczniki.org


Komentarze.eu - Przegląd polskiej blogosfery
Blogi Polityczne